Komplett gjennomgang av pensum med forklaringer, formler, vanlige feil og eksamenstips.
Norsk VG3 sidemål handlar om å meistre nynorsk som skriftspråk – både i skjønnlitterær analyse, fagskriving og reflekterande tekstar. På eksamen skal du vise at du kan lese, tolke og skrive om tekstar på korrekt og godt nynorsk.
Denne studieguiden dekkjer dei sju hovudtemaa i sidemålsdelen av norskfaget: nynorsk litteratur, tekstanalyse, grammatikk, essayskriving, retorikk og sakprosa, nynorsk språkhistorie og fagskriving. Bruk guiden til repetisjon og eksamenførebuing.
Eksamen i norsk sidemål (nynorsk) er ein skriftleg heildagseksamen der du vel mellom ulike oppgåvetypar:
Du blir vurdert på innhald, struktur, språk og sjangerkompetanse. Nynorsk rettskriving og grammatikk tel tungt – sørg for å skrive korrekt og variert nynorsk.
Nynorsk litteraturhistorie frå Ivar Aasen til Jon Fosse, med fokus på sentrale forfattarar, verk og stilretningar.
Nynorsk litteratur byrjar med Ivar Aasen sjølv, som skreiv dikt og skodespelet «Ervingen» (1855) for å vise at det nye skriftspråket kunne brukast kunstnarleg. A.O. Vinje førte nynorsk inn i journalistikken med avisa «Dølen» (1858), og skreiv det kjende diktet «Ved Rundarne».
Arne Garborg (1851–1924) er den fyrste store nynorske romanforfattaren. Han skreiv «Bondestudentar» (opphavleg på dansk-norsk) og den lyriske perla «Haugtussa» (1895), ei diktforteljing om den synske Veslemøy. Garborg viste at nynorsk kunne handtere psykologisk kompleksitet og samfunnskritikk.
Olav Duun (1876–1939) skreiv den episke romanserien «Juvikfolke» (1918–1923), som følgjer ei namdalsslekt over generasjonar. Kristofer Uppdal (1878–1961) skildra arbeidarklassen i «Dansen gjenom skuggeheimen». Begge viste at nynorsk prosa kunne bere store forteljingar.
Tarjei Vesaas (1897–1970) er ein av dei fremste nynorske forfattarane nokon gong. Han utvikla ein eigen symbolsk-lyrisk realisme i romanar som «Det store spelet» (1934), «Fuglane» (1957), «Brannen» (1961) og «Is-slottet» (1963). Vesaas skriv poetisk om einsemd, kommunikasjon og menneskelege grunnvilkår.
Halldis Moren Vesaas (1907–1995) skreiv vakker lyrikk om kjærleik, natur og eksistens. Dikta hennar, som «Ord over grind», er blant dei mest lesne nynorske dikta.
Olav H. Hauge (1908–1994) er den fremste nynorske lyrikaren. Han skreiv korte, konkrete naturlyriske dikt med innslag av austleg filosofi. Georg Johannesen (1931–2005) fornya nynorsk med intellektuelt skarp lyrikk og essay.
Jon Fosse (f. 1959) fekk Nobelprisen i litteratur 2023. Han skriv drama, prosa og lyrikk med ein minimalistisk, repetitiv stil. Viktige verk er «Nokon kjem til å komme» (1996), «Naustet» (1989) og «Septologien» (2019–2021). Fosse har gjeve nynorsk internasjonal prestisje.
Sentrale nynorske forfattarar å kunne:
Ivar Aasen – grunnleggjaren
A.O. Vinje – nynorsk journalistikk
Arne Garborg – «Haugtussa», samfunnskritikk
Olav Duun – «Juvikfolke», episk realisme
Tarjei Vesaas – symbolsk-lyrisk prosa
Halldis Moren Vesaas – lyrikk
Olav H. Hauge – modernistisk naturlyrikk
Jon Fosse – minimalistisk drama og prosa, Nobelpris 2023
Vanlige feil
Eksamenstips