«Snøsong» og «Jeg velger meg april!» skil seg tydeleg i form. Bjørnsons dikt har fast form med enderim og ein jamn rytme som gir diktet driv og energi. Fosses dikt er derimot skrive i frie vers utan rim, med varierande linjelengder som skaper ei roleg, flytande stemning. Begge dikta bruker gjentaking, men på ulike måtar: Bjørnson gjentek tittelfrasen som ei kraftfull programerklæring, medan Fosse gjentek nøkkelord som snø og stad for å byggje opp ein meditativ atmosfære. Eit viktig felles verkemiddel er besjeling – begge gir naturen menneskelege eigenskapar. Hos Bjørnson stormar og smiler april, medan vinden hos Fosse blir tilskriven stille tale og kjærleiken får ei pust-aktig rørsle. Skilnaden er at Bjørnsons besjeling er energisk og utoverretta, medan Fosses er stille og innoverretta, noko som speglar dei svært ulike stemningane i dei to dikta.

Kjære ungdom i 2130 – slik snakka og skreiv vi

Eg skriv dette til deg i 2024, og eg lurer på kva du tenkjer om språket vårt. Kanskje snakkar de eit heilt anna norsk enn oss, eller kanskje er norsk blitt eit museumsspråk som berre finst i gamle bøker. Uansett vil eg fortelje deg om korleis ungdom i mi tid bruker språket – munnleg og skriftleg.

Det munnlege språket vårt er ei fargerik blanding. Noreg har hundrevis av dialektar, og sjølv om vi er eit lite land, kan to nordmenn frå ulike kantar høyrast svært ulike ut. Ein ungdom frå Bergen seier «eg» i staden for «jeg» og «ikkje» i staden for «ikke», medan ein frå Oslo seier «sjansen» med sj-lyd der bergensaren seier «kansen» med hard k. Det fine er at vi i Noreg har ein sterk tradisjon for å halde på dialekten vår, sjølv om mange forskarar meiner at dialektane sakte jamnar seg ut fordi vi flyttar meir og blir påverka av media.

Men den største endringa i munnleg språk i vår tid er påverknaden frå engelsk. Ungdom i 2024 blandar norsk og engelsk heile tida: «Det er så cringe», «ho er lowkey irriterande», «eg er literally ferdig». Vi kallar det kodeveksling – å byte mellom to språk i same setning. For mange vaksne er dette urovekkjande, men for oss er det heilt naturleg. Det engelske tek ofte over når vi snakkar om teknologi, underhaldning og kjensler, fordi mykje av innhaldet vi konsumerer – seriar, filmar, musikk, TikTok – er på engelsk.

Det skriftlege språket er kanskje endå meir interessant. Vi har to offisielle skriftspråk: bokmål og nynorsk. Bokmål blir brukt av om lag 85 prosent av folket, medan nynorsk blir brukt av resten. Forfattaren Nora Aschim, som vaks opp med bokmål, valde å lære seg nynorsk og opplevde at det opna ein heilt ny dimensjon i skrivinga hennar. Mange unge opplever nynorsk som vanskeleg og unødvendig, men Aschim meiner at to målformer gir oss langt fleire språklege moglegheiter. Samtidig peikar Åse Wetås frå Språkrådet på at nynorsk er under press – bokmål dominerer, og engelsk tek stadig meir plass.

I kvardagen skriv ungdom mest på sosiale medium og i meldingsappar. Her er språket svært uformelt: vi bruker forkortingar (lol, btw, tbh), emojiar, og skriv ofte slik vi snakkar – utan stor bokstav, utan punktum, med dialektord og engelske uttrykk om kvarandre. Det er ein slags «skriftleg munnlegheit» som ville fått ein kvar norsklærar til å gråte, men som fungerer perfekt for oss.

Kva framtidsutsikter ser eg for språket? Eg trur norsk vil overleve, men det vil forandre seg. Engelsk vil truleg ta endå meir plass, kanskje vil vi blande språka så mykje at grensa mellom dei blir viska ut. Dialektane vil kanskje bli færre og likare kvarandre. Nynorsk vil slite med å halde stillinga med mindre det blir gjort ein aktiv innsats. Men språk har alltid vore i forandring – det er sjølve kjernen i eit levande språk. Så kanskje du som les dette i 2130, snakkar ein form for norsk vi i 2024 knapt ville kjent att – og det er heilt greitt.

I tekstane «Å skrive med eit mål» av Nora Aschim og «Framtidsutsikter for norsk» av Åse Wetås kjem det fram to ulike, men komplementære syn på språk og språkmangfald i Noreg.

Aschim skriv frå eit personleg, kreativt perspektiv. For henne er språk først og fremst leik og identitet. Ho skildrar korleis ho som ung forfattar valde å lære seg nynorsk, og korleis dette endra heile skrivinga hennar. Ho fekk «ei ny verktøykasse» og «dobbelt så mange ressursar». Språket er for henne eit kunstnarisk verktøy der bokmål og nynorsk gir ulike stemmer, rytmar og uttrykk.

Wetås har derimot eit samfunnsmessig og språkpolitisk perspektiv. Ho peikar på at norsk språk, og særleg nynorsk, er under press. Engelsk tek stadig meir plass i visse samfunnsområde, og bokmål dominerer i bruk på kostnad av nynorsk. For Wetås handlar det om å sikre at nynorsk framleis er reelt likestilt med bokmål og at språkmangfaldet i Noreg blir verna gjennom lover og politikk.

Ein viktig likskap er at begge argumenterer for verdien av to norske målformer. Men der Aschim viser verdien gjennom personleg erfaring og kreativitet, argumenterer Wetås gjennom lovverk og samfunnsansvar.

Aschim skildrar sjølve overgangen til nynorsk som ei oppleving av å «knekke ein kode» – ein metafor for kva det betyr å meistre eit nytt skriftspråk. Bildet av ei «ny verktøykasse» fangar at ho fekk tilgang til nye måtar å tenkje og skrive på – andre ord, anna setningsoppbygging og ein annan rytme enn bokmål. Kvart mål har sine eigne estetiske særtrekk, og dei eignar seg ulikt frå tekst til tekst. For henne var det ikkje slik at nynorsk var betre eller dårlegare enn bokmål – men at dei to målformene utfyller kvarandre. Denne erfaringa støttar Wetås sitt argument om at Noreg treng begge målformene, men viser det frå eit heilt anna hald: ikkje fordi lova krev det, men fordi det faktisk rikar språket og tenkinga vår.