Diktet «Hold min hånd» av André Bjerke handlar om ein jeg-person som er forelska og knapt kan tru på si eiga lykke. Han bed den han elskar om å halde handa hans «ein liten stund» slik at han kan kjenne at ho verkeleg finst. Gjennom heile diktet ligg det ein sårbar tvil: «Kan eg tru det? Kan eg vone? […] Er det sikkert at du finst?». Slik vert diktet eit bilete på den intense, men også uverkelege kjensla mange opplever i tidleg forelsking.

Uttrykket «sola stige og stige i andletet ditt» er ein metafor. Sola står ikkje bokstaveleg opp i andletet til den andre, men biletet skal skildre eit smil eller ei glede som veks fram. Sola er eit klassisk symbol på lys, varme og kjærleik, og når Hanne Aga lèt sola stige i eit andlet, viser ho korleis kjenslene blir synlege på utsida. Gjentakinga «stige og stige» understrekar at det er ein gradvis, veksande prosess, ikkje eit kortvarig blaff. Slik bind biletet saman lengsla jeg-personen kjenner i «Eg har så lyst», med ei djup glede som veks fram hos den andre.

Dikta «Hold min hånd» av André Bjerke og «Eg har så lyst» av Hanne Aga handlar begge om kjærleik og lengsel, men dei skildrar kjenslene på ulike måtar. Hos Bjerke møter vi ein jeg-person som er full av tvil og uro: «Kan eg tru det? Kan eg vone? […] Er det sikkert at du finst?». Hjå Aga er tonen meir drøymande og varm; lengsla blir til ei sol som «stige og stige» i andletet til den andre. Når det gjeld form, har Bjerkes dikt fast rim og rytme, medan Agas dikt er skrive i frie vers. Begge brukar gjentaking som verkemiddel: «Hold min hånd en liten stund» og «stige og stige». Bjerke nyttar i tillegg retoriske spørsmål for å syne tvilen, og kontrast mellom kvardagslege detaljar som skjørt og flenge og det opphøgde «lykkefunn». Aga brukar metafor og sansebilete, der sola står som symbol på kjærleik og glede. Slik viser dikta to ulike sider av forelskinga – uro og glede.

Loftslyden

Det var ein torsdag i mai då eg fann brevet. Mor og far var på jobb, og eg skulle eigentleg berre opp på loftet for å hente vinterjakka som låg i ein eske merkt «Sondre, 14 år». I staden låg det ein gul konvolutt på golvet. Ingen frimerke. Ingen avsendar. Berre namnet mitt, skrive med ei handskrift eg aldri hadde sett før.

Eg sette meg ned på skjelvande knær, vippa konvolutten varsamt opp, og las dei sju setningane som skulle endre alt eg trudde eg visste om familien min. Når mor kom heim klokka fire, sat eg framleis på loftet. Og eg visste alt: dette måtte ingen andre få vite. Aldri.

For å skape ekte spenning, vri på det forventa. Nokre moglegheiter for klimaks og avslutning:

• Nokon ser hovudpersonen gjere noko mistenkjeleg – og hovudpersonen må overtyde dei om at alt er normalt
• Hovudpersonen er nær ved å fortelje, men trekkjer seg på siste sekund
• Hemmelegheita blir avslørt – men ikkje slik hovudpersonen frykta
• Hovudpersonen vel sjølv å fortelje – og det blir lette i staden for katastrofe
• Slutten kan vere open: lesaren får aldri vete kva som låg i brevet

Stemmer som tel

Når vaksne snakkar om ungdom, høyrer eg ofte ord som «late», «på mobilen» og «manglar engasjement». Eg kjenner ikkje desse ungdomane. Eg kjenner Mira, som er trenar for jentelaget på ti år. Eg kjenner Jonas, som arrangerer turneringar på ungdomshuset annankvar fredag. Eg kjenner heile klassa mi, som sist haust plukka fleire hundre kilo plast langs fjorden. Ungdom bidreg – i tause, små handlingar, og i store og synlege prosjekt. Spørsmålet er ikkje om vi gjer noko, men kva som gjer at vi vil halde fram.

Det som skaper ekte engasjement hjå ungdom, er kjensla av å bli teken på alvor. Når kommunen vår skulle bygge ny ungdomsklubb, oppretta dei eit ungdomsråd som faktisk fekk vere med å bestemme korleis bygget skulle sjå ut. Plutseleg dukka det opp ungdomar på møta som aldri hadde sagt eit ord før. Det var ikkje fordi dei brydde seg meir enn andre, men fordi dei opplevde at meiningane deira gjorde ein skilnad. Til samanlikning kan ein sjå dei mange klimastreikane: ungdom rundt om i verda har sett seg ned framfor regjeringsbygg, ikkje fordi det er moro, men fordi dei vil bli høyrde i ei sak som angår framtida deira. Engasjement er ikkje noko vi får – det er noko vi får lov til å ha.

Ungdom bidreg overalt i nærmiljøet – som trenarar, fadderar, miljøaktivistar og besøksvener. Men engasjementet veks ikkje av seg sjølv. Det treng vatn og lys: vaksne som tek oss på alvor, lokale arenaer som gjev oss reell innverknad, og samfunn som ser at det er nettopp dei unge stemmene som ber framtida fram. Kanskje er det viktigaste vi vaksne kan gjere for ungdomane våre, ikkje å spørje kva som er gale med oss, men å spørje korleis dei kan hjelpe oss å bli endå betre.

Når «basically» tek over for «eigentleg»

Avisartikkelen «Unge foretrekker engelsk: – Det er flere ord jeg ikke kan på norsk, basically» frå Moss Avis tek for seg ein språktrend som mange ungdomar kjenner seg igjen i. Hovudpersonen Ylva Øverland Sørli (24) fortel at ho snakkar «approximately» femti prosent engelsk og femti prosent norsk i kvardagen. Ho byrja med dette på vidaregåande, og grunnen er først og fremst at ho «konsumerer» mykje engelsk innhald gjennom seriar, sosiale medium og bøker. Ord som «slay», «basically», «no worries» og «I guess» er blitt naturlege delar av talespråket hennar. Artikkelen viser òg til ei undersøking frå Medietilsynet (2020), som dokumenterer at engelsk allereie er det vanlegaste språket for barn og unge på YouTube og i gaming. Språkforskar Anne Mette Sunde ved NTNU peikar i tillegg på ein kamuflert engelskpåverknad: vi omsett engelske uttrykk til norsk, som når «smil om munnen» blir til «smil på andletet».

Artikkelen viser dermed korleis den digitale utviklinga endrar måten vi snakkar og tenkjer på. Når ungdom brukar sosiale medium, TV-seriar og dataspel store delar av dagen, blir engelsk ein del av kvardagen på ein heilt annan måte enn før. Dette opnar for både moglegheiter og utfordringar. På den positive sida fungerer engelsk som ein lingua franca, eit fellesspråk som «knyter band mellom land», som Sørli sjølv seier. Norsk ungdom kan få vener blant jamaldringar i Australia eller Sør-Korea utan språkbarriere. Engelsken styrkjer òg dei internasjonale ferdigheitene våre og opnar dører til utdanning og arbeid.

Likevel er det grunn til ettertanke. Når Sørli seier at det finst «ord eg ikkje eingong kan på norsk», peikar ho på eit reelt fenomen: domenetap. Ungdom mistar ord og uttrykk på morsmålet, særleg innan gaming, IT og sosiale medium. Sunde åtvarar om at den «kamuflerte engelskpåverknaden» – der vi omsett engelske mønster til norsk – endrar setningsoppbygginga vår utan at vi merkar det. Det kan over tid føre til at norsk blir oppfatta som eit «fattig» språk, slik Sunde framhevar. Slik kan kjensla av at engelsk er «meir presist» bli ein sjølvoppfyllande spådom.

Min konklusjon er at engelskpåverknaden ikkje er eit problem som kan eller bør stoppast, men noko vi må vere bevisste på. Språk har alltid endra seg, og lånord er ikkje noko nytt – også gammalnorsk låna frå lågtysk og fransk. Det vi kan gjere, er å verne om norske domene, lage gode norske ord for nye fenomen, og tilby godt norsk innhald på dei plattformene unge faktisk brukar. Då kan engelsk og norsk leve side om side, slik «slay» og «kjempebra» kanskje kan finne plass i same setning.