Løysingsforslag – Norsk sidemål VG3 påbygging Vår 2024

Eksamen: NOR1271 | Dato: Vår 2024 | Læreplan: LK20

Struktur: Alle svarer på oppgåve 1 (kortsvar) + éi av oppgåvene 2, 3 eller 4 (langsvar).

Oppgåve 1 – kortsvar (250–300 ord)

Sentrale punkt:

• Hovudsynet: Uri argumenterer for at språket er levande og samansett – ein byby-metafor for noko organisk som både har historie og samtid. Underliggjande tese: kvinner og menn brukar språk ulikt, og det kan observerast empirisk.
• Wittgenstein-metaforen: «Språket som gammel by» (Uri etter Wittgenstein) – gjer det abstrakte konkret. Trange gater står for gamle former, rette veier for nye uttrykk. Viser at språk alltid har vore i endring.
• Fagleg etos: Uri er språkforskar – ho etablerer truverde gjennom referansar og presisjon.
• Stil: Essayistisk og personleg – «Min by er også en sånn en, en blanding av gammelt og nytt» (Uri 2018). Ho framtrer som leseren sin guide.
• Verkemiddel: Metafor (byen), konkretisering, direkte henvending, eksempel frå daglegspråk, fagleg presisjon.

Oppgåve 2 – langsvar (samanlikning, kulturhistorisk kontekst)

Sentrale punkt:

• Form – Munch: Klassisk lyrisk form, bokmål i dansk-norsk språkdrakt, metrikk og rim. Høg stil, naturen som opphøgd.
• Form – Bildøen: Romanprosa på nynorsk, samtidstone, kanskje fragmenterte kapittel. Realistisk men med meta-nivå.
• Innhald – Munch: Vannfall som sublim naturopplevelse. Mennesket står andektig framfor naturkreftene. Naturen som spegel for den indre og det guddommelege.
• Innhald – Bildøen: Trussel og angst. Naturen er ikkje lenger berre oppvekt sted – det er ei fare. «Gult farevarsel» er varselsystem for uvèr/flaum.
• Kulturhistorie: Munch skriv under norsk romantikk (1840–1870), nasjonsbygging og naturdyrking. Bildøen skriv midt i klimakrisa.
• Samanlikning: Begge handlar om naturen – men frå vidt ulike ståstader. Hos Munch er naturen stor og opphøgd, hos Bildøen er ho truande. Skiftet speilar korleis menneskets forhold til naturen har endra seg frå dyrking til bekymring.

Oppgåve 3 – langsvar (essay)

Sentrale punkt:

• Hatterud – Blokka på Bjerke: Sakprosa om å bu i ei drabantby-blokk. Nærsyn på det kvardagslege, mellom-naboar-samanlikningar. Tema: klassemarkørar og blokka som samfunnsspegel.
• Ravatn – Gjestene: Roman om eit par som får besøk – og statusforskjeller og samanlikning kjem opp i daglegdagse situasjonar. Satirisk og skarp.
• Fellesnemnar: Begge tekstar handlar om korleis vi definerer oss sjølve i forhold til andre – oppover og nedover.
• Refleksjon: Kvifor samanliknar vi oss? Evolusjonært nyttig eller skadeleg i ei tid med sosiale medium? Kva med eigen erfaring?
• Essay-grep: Start med eit konkret bilete. Veksle mellom dei to tekstane og eigne observasjonar. La konklusjonen vere open og undrande.

Oppgåve 4 – langsvar (novelletolking)

Sentrale punkt:

• Tittelens funksjon: «Du behøver ikke svare meg» — setninga sjølv rommar både invitasjon og avstand. Avsendar ønskjer å seie noko, men frigir mottakeren frå plikta til å svare. Det ligg sorg, avmakt eller ømt respekt i setninga.
• Kommunikasjon som tema: Novelle kretsar truleg om noko usagt, eit forhold der kommunikasjonen er skjeiv – kanskje familie, tidlegare kjærast, eller venn som har gått bort.
• Forteljarstemme: Sannsynleg jeg-forteljar med direkte henvending. Den intime tonen er viktig.
• Kontrast: Det som blir sagt vs. det som ikkje kan seiast. Stille og ord.
• Tolking: Novella granskar språket sine grenser – kva vi kan seie, kva vi ikkje kan seie, og kva vi seier når vi seier «du behøver ikke svare meg».