Om løysingsforslaget: Dette er eit rettleiande løysingsforslag laga av eksamenssett.no. For kvar oppgåve gir vi rettleiing med tips til tilnærming og sentrale punkt du bør ha med. Hugs at det finst mange gode måtar å løyse oppgåvene på.
Løysingsforslag – Norsk sidemål VG3 påbygging Vår 2025
Eksamen: NOR1271 | Dato: Vår 2025 | Læreplan: LK20
Struktur: Alle svarer på oppgåve 1 (kortsvar) + éi av oppgåvene 2, 3 eller 4 (langsvar).
Oppgåve 1 – kortsvar (250–300 ord)
Oppgåve: Gjer greie for formålet med teksten, og forklar korleis appellformene er brukte.
Vedlegg: Annonse for Honningcentralen (7. juni 2024) med tittel om «blomster og bier» og åtvaring om seksualiserte skildringar. Slagord om at biene er «Norges største arbeidsplass» (om lag 2 milliardar bier).
Tips:
- Annonsen bruker humor og dobbeltbetydning – leik med «blomster og bier»-klisjéen.
- Formål: selje norsk honning + byggje miljømedvit om biene si rolle i pollinering.
- Appellformer: patos (humor, engasjement), logos (fakta om bier og pollinering), etos (lang historie sidan 1927 og biene framstilt som ein stor arbeidsstokk).
Sentrale punkt:
- Formål: Annonsen vil både marknadsføre norsk honning og oppmode til å «heie på biene» – miljøbudskap kombinert med sal.
- Patos: Humor og ordspel («ikke akkurat monogame», «Sekstini», «Honey, I'm home!») – dobbeltbetydningar med klare seksuelle undertoner. Skapar sympati og smil. Den voksne lesaren blir invitert til å delta i eit leikent språkspel.
- Logos: Fakta om biene: to milliardar bier, pollinering av bringebær, jordbær og epler. «Pollinering … har enorm betydning for natur og miljø» (Honningcentralen 2024).
- Etos: Honningcentralen etablert i 1927, «Norges største arbeidsplass» (leikent ordspel og samtidig truverde). Langvarig historie = kompetanseetos.
- Samspel: Humor gjer at logos blir lettare å svelge. Etosen er trygg nok til å tåle humoren. Samla virker annonsen både tilforlateleg og informativ.
Vanleg feil: Å analysere kvar appellform for seg utan å sjå samspelet. I denne annonsen er heile poenget at humor, fakta og etos tilfører kvarandre.
Oppgåve 2 – langsvar (samanlikning, fellesskap og utanforskap)
Oppgåve: Samanlikn nokre sider ved form og innhald i tekstane, og reflekter over kva dei seier om fellesskap og utanforskap. «Fellesskap» er ein tekst frå den modernistiske tradisjonen, og «Vi søker flere skeive fosterforeldre» er ein annonse frå vår tid.
Vedlegg 1: «Fellesskap» av Franz Kafka (1919). Frå Fortellinger.
Vedlegg 2: «Vi søker flere skeive fosterforeldre» (2023). Annonse frå Barne- og familieetaten i Oslo, publisert i magasinet Blikk.
Tips:
- To svært ulike tekstar: modernistisk kortprosa vs. offentleg annonse.
- Felles tema: fellesskap og utanforskap – men ulik vinkling.
- Refleksjon: kva seier dei saman om å høyre til?
Sentrale punkt:
- Form – Kafka: Modernistisk kortprosa (1919). Nærast parabolisk. Allmenn tone, fortellar i vi-form, absurd realisme.
- Form – BFE-annonse: Saksprosa-annonse. Konkret informasjonstekst med appell. Nedretekna og direkte.
- Innhald – Kafka: «Fellesskap» skildrer fem venner som har funnet saman – og ein sjette som forsøker å bli med, men som ikkje slepp til. Avvisinga er rasjonell, men absurd: han er annleis, og fellesskapet tåler det ikkje.
- Innhald – BFE-annonse: Offentleg invitasjon til LHBT+-personar om å bli fosterforeldre. Her er fellesskapet utvida – det skeive fellesskapet inviterar inn i det større familiefellesskapet.
- Samanlikning: Kafka viser korleis fellesskap ekskluderer. BFE-annonsen prøver det motsette – utvide fellesskapet. Men begge viser at fellesskap har grenser som må definerast og stridast om.
- Refleksjon: Frå 1919 til 2023: frå absurd fellesskapskritikk til institusjonell inkludering. Kva har endra seg? Kva blir like? Kva seier det om vårt forhold til annleisheit i dag?
Vanleg feil: Å ikkje utnytte kontrasten mellom tekstane. Kafka-teksten er kritisk, annonsen er inviterande – dette gir rik samanlikning.
Oppgåve 3 – langsvar (fagartikkel om nynorsk)
Oppgåve: Skriv ein fagartikkel der du gjer greie for den historiske bakgrunnen til nynorsk og drøftar nokre av påstandane som kjem fram i tekstvedlegga.
Vedlegg 1: «Kvifor skriva nynorsk?» av Norsk Målungdom. Tekst frå nettsida.
Vedlegg 2: «Folk som kan nynorsk, eller folk med realfag?» (2024). Utdrag frå debatt i Fredagspanelet på NRK radio.
Tips:
- Historisk bakgrunn: Ivar Aasen, 1800-talet, landsmål vs. riksmål/bokmål, språkstrid, likestilling 1885.
- Drøft påstandar frå vedlegga – for og imot nynorsk-posisjonen.
- Fagartikkel krev sakleg tone, innleiing/hovuddel/konklusjon, kjeldebruk.
Sentrale punkt:
- Historisk bakgrunn: Ivar Aasen samla landsmålet på 1840–50-talet basert på norske dialektar. Landsmålet blei jamstilt med riksmålet i 1885. Namneendring til nynorsk i 1929.
- Språkpolitikk: To-målsstriden. Reforma i 1917 og 1938. Grunnlova sine språkparagrafar.
- Norsk Målungdom sine påstandar: Sannsynlegvis argument om språkleg mangfald, kulturell arv, demokratisk likestilling mellom målformer.
- Fredagspanelet: Argument om at elevar bør velge – realfag vs. nynorsk. Klassisk motargument mot nynorsk som obligatorisk.
- Drøfting: Er nynorsk ein kulturell skatt eller ei byrde? Er valfridom ei løysing eller starten på avvikling? Kva skjer med dialektmangfaldet utan nynorsk?
- Konklusjon: Vis balanse. Nynorsk har tung historie og er kulturelt verdifull, men møter strukturelle utfordringar.
Vanleg feil: Å skrive som aktivist i staden for fagleg. Fagartikkel skal drøfte nyansert – ikkje kjempe ein kamp. Du kan ha eigne meiningar, men dei skal underbyggjast.
Oppgåve 4 – langsvar (novelletolking)
Oppgåve: Tolk novella.
Vedlegg: «Sorti» av Jon O. Lorentzen (2024). Frå novellesamlinga Aurefiske på Eigerøy.
Tips:
- Tolking = peike på tema, motiv og underliggande tyding.
- Tittelen «Sorti» tyder avgang eller sluttscene – nøkkel til tema.
- Sjå etter forteljarstemme, kontrastar, symbolbruk og klimaks.
Sentrale punkt:
- Tittelen: «Sorti» er teaterterminologi for ein aktør sin avgang frå scena. Antyder slutt, brot, død eller avskjed.
- Tema: Tittelen kan tolkast som avskjed – alderdom, sjukdom, død, eller slutten på ein relasjon er mogelege retningar, men la den faktiske teksten styre tolkinga. Samlingstittelen «Aurefiske på Eigerøy» antyder kystmiljø og ettertenksam stemning.
- Forteljarperspektiv: Sjekk om det er jeg-forteljar eller tredjeperson – avgjerande for tolkinga.
- Kontrast: Det trivielle (kvardag, fiske) vs. det store (avskjed, død).
- Symbolikk: Aurefisket, havet, kystlandskap kan vere berarar av større tyding.
- Tolking: Tittelen «Sorti» kan peike mot ein overgang – eit liv som sluttar, ein relasjon som tar slutt, eller ein identitet som forsvinn er mogelege tolkingar, men dei må forankrast i konkrete døme frå tekstutdraget. Ordet «Sorti» kan tolkast som ein verdig avgang.
Vanleg feil: Å ikkje bruke tittelen aktivt. «Sorti» er eit ladd ord – det ber tolkinga framover.
Generelle tips til eksamen i norsk sidemål VG3 påbygging:
- Skriv heile svaret på nynorsk.
- Bruk fagomgrep presist.
- Hald deg innanfor 250–300 ord på kortsvaret.
- Vel langsvarsoppgåva du har mest å seie om.
- Oppgi kjelder.