Om løysingsforslaget: Dette er eit rettleiande løysingsforslag laga av eksamenssett.no. For kvar oppgåve gir vi rettleiing med tips til tilnærming og sentrale punkt du bør ha med. Hugs at det finst mange gode måtar å løyse oppgåvene på.
Løysingsforslag – Norsk sidemål VG3 Haust 2024
Eksamen: NOR1268 | Dato: Haust 2024 | Læreplan: LK20
Struktur: Alle svarer på oppgåve 1 (kortsvar) + éi av oppgåvene 2, 3 eller 4 (langsvar).
Oppgåve 1 – kortsvar (250–300 ord)
Oppgåve: Gjer greie for korleis det blir brukt verkemiddel for å skildre Johnny sitt forhold til musikk.
Vedlegg: Og været skiftet og det ble sommer og så videre av Pedro Carmona-Alvarez (2012). Utdrag frå roman.
Tips:
- Velg 3–4 verkemiddel og belegg med sitat.
- Fokuser på Johnnys forhold til musikk – kropp, kjensle, språk og miljø.
- Fagomgrep: sansebilete, besjeling, metafor, perspektiv, rytme.
Sentrale punkt:
- Sansebilete: Musikk som kroppsleg oppleving – lyd, rytme, vibrasjon.
- Besjeling/metafor: Musikken som levande kraft som tar over Johnny. Ikkje berre lyd, men identitet.
- Perspektiv: Tett innsyn i Johnnys oppleving – nærperspektiv.
- Rytme: Setningsrytmen speilar musikken – lange, syngjande eller korte, perkussive setningar.
- Funksjon: Verkemidla formidlar at musikk for Johnny ikkje er noko han lyttar til – det er noko han er i.
Vanleg feil: Å liste verkemiddel utan å knytte dei til skildringa av Johnnys forhold til musikk.
Oppgåve 2 – langsvar (retorisk tolking)
Oppgåve: Tolk teksten. Bruk omgrep frå retorikken og konkrete døme frå vedlegget.
Vedlegg: «Kjære herr Gulden, administrerande direktør i Adidas» av The Green Runners. Innlegg på Instagram (2023).
Tips:
- Retorisk situasjon: aktivistgruppe skriv til adm. dir. i sportsgigant på Instagram.
- Sjangermiks: ope brev + sosialt medium.
- Tolk – ikkje berre analyser, men peik på underliggande bodskap.
Sentrale punkt:
- Avsendar: The Green Runners – aktivistgruppe mot overforbruk i sportsbransjen.
- Mottakar: Formelt Bjørn Gulden – reelt heile publikumet på Instagram. Dobbel addresse.
- Sjangermiks: Formell opning + uformell plattform. Skaper både alvor og offentleg press.
- Etos: Moralsk etos som miljøaktivistar.
- Patos: Sinne, moralsk indignasjon, konkrete bilete av miljøskade.
- Logos: Fakta om utslepp frå sportsklesproduksjon.
- Tolking: Samtidsretorikk – klimakamp via sosiale medium, der næringslivsleiarar blir adressert direkte. Openheit som strategisk verkemiddel.
Vanleg feil: Å analysere etos/patos/logos utan å kommentere sjangeren. Det opne brevet på Instagram er sjølv eit retorisk val.
Oppgåve 3 – langsvar (essay)
Oppgåve: Skriv eit essay der du utforskar og reflekterer over innhaldet i tekstvedlegga.
Vedlegg 1: Blind av Lars Ove Seljestad (2005). Utdrag frå roman.
Vedlegg 2: Stand-up show – men i bok av Jonis Josef (2023). Utdrag.
Tips:
- Essay = utforskande og undrande.
- To svært ulike tekstar – roman (Seljestad) og stand-up-bok (Josef).
- Tema kan vere: identitet, utanforskap, humor som overlevingsstrategi.
Sentrale punkt:
- Seljestad – Blind: Roman om det å vere utanfor, om klasse og identitet. Kroppsleg stil, blindheten som metafor.
- Jonis Josef: Stand-up-komikar med somalisk bakgrunn. Kombinerer humor og refleksjon om å vere annleis i Noreg.
- Fellesnemnar: Begge tematiserer å vere utanfor – med vidt ulike stemmer. Seljestad alvorleg, Josef humoristisk.
- Essay-moment: Kan humor vere ei form for innsikt? Kva skjer når ulike stemmer møtast?
- Refleksjon: Bruk essayets fridom til å hoppe mellom tekstane og eigne tankar.
Vanleg feil: Å skrive drøftingsartikkel. Essay er personleg og undersøkjande.
Oppgåve 4 – langsvar (samanlikning, modernisme)
Oppgåve: Samanlikn dikta og gjer greie for modernistiske trekk i dei.
Vedlegg 1: «Til jorden (med vennlig hilsen)» av Rolf Jacobsen. Frå Pusteøvelse (1975).
Vedlegg 2: «k for kloden» av Karl Seglem. Frå Djup redsle. Djup ro (2022).
Tips:
- Modernistiske trekk: fritt vers, brot med tradisjon, sivilisasjonskritikk, fragmentering, språkleg eksperimentering.
- Begge er miljøkritiske – samanlikn typen kritikk.
Sentrale punkt:
- Jacobsen: Sivilisasjonskritisk modernisme. Adresseforma er ironisk-tragisk – ein høfleg helsing frå mennesket som øydelegg jorda. Fritt vers med rytmisk tyngde.
- Seglem: Samtidsdikt. Tittelen viser til alfabetisk/pedagogisk form. Språkleg eksperimentering og klimauro.
- Modernistiske trekk – felles: Fritt vers, fragmentert struktur, sivilisasjonskritikk, metaforisk språkbruk.
- Forskjellar: Jacobsen skriv i opptakten til miljørørsla (1975); Seglem skriv i klimakrisa. Åtvaring blir til akutt sorg.
Vanleg feil: Å behandle modernistiske trekk som sjekkliste. Vis korleis trekka bærer fram miljøkritikken.
Generelle tips til eksamen i norsk sidemål VG3:
- Skriv heile svaret på nynorsk.
- Bruk fagomgrep presist.
- Hald deg innanfor 250–300 ord på kortsvaret.
- Vel langsvarsoppgåva du har mest å seie om.
- Oppgi kjelder.