Om løysingsforslaget: Dette er eit rettleiande løysingsforslag laga av eksamenssett.no. For kvar oppgåve gir vi rettleiing med tips til tilnærming og sentrale punkt du bør ha med. Hugs at det finst mange gode måtar å løyse oppgåvene på.
Løysingsforslag – Norsk sidemål VG3 Vår 2025
Eksamen: NOR1268 | Dato: Vår 2025 | Læreplan: LK20
Struktur: Alle svarer på oppgåve 1 (kortsvar) + éi av oppgåvene 2, 3 eller 4 (langsvar).
Oppgåve 1 – kortsvar (250–300 ord)
Oppgåve: Gjer greie for formålet med teksten, og forklar korleis appellformene er brukte.
Vedlegg: «Den sanne historien om blomster og bier. (PS! Inneholder seksualiserte skildringer)» – annonse for Honningcentralen (7. juni 2024).
Tips:
- Annonsen bruker humor og dobbeltbetydning – leik med «blomster og bier»-klisjéen.
- Formål: selje norsk honning + byggje miljømedvit om biene.
- Appellformer: patos (humor, engasjement), logos (fakta), etos («Norges største arbeidsplass. Etbl. 1927»).
Sentrale punkt:
- Formål: Marknadsføre norsk honning og oppmode til å «heie på biene» – sal kombinert med miljøbudskap.
- Patos: Humor og ordspel («ikke akkurat monogame», «Sekstini», «Honey, I'm home!») – dobbeltbetydningar med klare seksuelle undertoner som inviterer den vaksne lesaren inn i eit leikent språkspel.
- Logos: Fakta om biene: to milliardar bier, pollinering av bringebær, jordbær, epler.
- Etos: Honningcentralen etablert 1927, «Norges største arbeidsplass» (leikent ordspel + truverde).
- Samspel: Humor gjer at logos blir lett å svelge. Etosen er trygg nok til å tåle humor.
Vanleg feil: Å analysere kvar appellform separat utan å sjå samspelet mellom humor, fakta og etos.
Oppgåve 2 – langsvar (samanlikning, fellesskap og utanforskap)
Oppgåve: Samanlikn nokre sider ved form og innhald i tekstane, og reflekter over kva dei seier om fellesskap og utanforskap.
Vedlegg 1: «Fellesskap» av Franz Kafka (1919). Frå Fortellinger.
Vedlegg 2: «Vi søker flere skeive fosterforeldre» (2023). Annonse frå Barne- og familieetaten i Oslo, publisert i magasinet Blikk.
Tips:
- To svært ulike tekstar: modernistisk kortprosa vs. offentleg annonse.
- Felles tema: fellesskap og utanforskap.
- Refleksjon: kva seier dei saman om å høyre til?
Sentrale punkt:
- Form – Kafka: Modernistisk kortprosa (1919), parabolisk, vi-form, absurd realisme.
- Form – BFE-annonse: Saksprosa-annonse. Konkret informasjonstekst med appell.
- Innhald – Kafka: Fem venner som har funnet saman – og ein sjette som forsøker å bli med, men som ikkje slepp inn. Avvisinga er rasjonell, men absurd.
- Innhald – BFE-annonse: Offentleg invitasjon til LHBT+-personar om å bli fosterforeldre. Fellesskapet utvidast.
- Samanlikning: Kafka viser korleis fellesskap ekskluderer; BFE-annonsen prøver det motsette. Begge viser at fellesskap har grenser som må definerast.
- Refleksjon: Frå 1919 til 2023: frå absurd kritikk til institusjonell inkludering. Kva seier det om vårt forhold til annleisheit?
Vanleg feil: Å ikkje utnytte kontrasten. Kafka-teksten er kritisk; annonsen er inviterande – dette gir rik samanlikning.
Oppgåve 3 – langsvar (fagartikkel om nynorsk)
Oppgåve: Skriv ein fagartikkel der du gjer greie for den historiske bakgrunnen til nynorsk og drøftar nokre av påstandane som kjem fram i tekstvedlegga.
Vedlegg 1: «Kvifor skriva nynorsk?» av Norsk Målungdom. Tekst frå nettsida.
Vedlegg 2: «Folk som kan nynorsk, eller folk med realfag?» (2024). Utdrag frå Fredagspanelet på NRK radio.
Tips:
- Historisk bakgrunn: Ivar Aasen, 1800-talet, landsmål vs. riksmål, jamstilling 1885.
- Drøft påstandar frå begge vedlegga.
- Fagartikkel = sakleg tone, klar struktur, kjeldebruk.
Sentrale punkt:
- Historisk bakgrunn: Ivar Aasen samla landsmålet på 1840–50-talet basert på norske dialektar. Jamstilt med riksmålet i 1885. Namneendring til nynorsk i 1929.
- Språkpolitikk: To-målsstriden, reformene i 1917 og 1938. Grunnlovas språkparagrafar.
- Norsk Målungdom: Argument om språkleg mangfald, kulturarv, demokratisk likestilling.
- Fredagspanelet: Argument om at elevar bør velge – realfag vs. nynorsk. Klassisk motargument.
- Drøfting: Er nynorsk kulturell skatt eller byrde? Kva med dialektmangfaldet utan nynorsk?
- Konklusjon: Vis balanse. Nynorsk har tung historie, men møter strukturelle utfordringar.
Vanleg feil: Å skrive som aktivist. Fagartikkel skal drøfte nyansert, ikkje kjempe ein kamp.
Oppgåve 4 – langsvar (novelletolking)
Oppgåve: Tolk novella.
Vedlegg: «Sorti» av Jon O. Lorentzen (2024). Frå novellesamlinga Aurefiske på Eigerøy.
Tips:
- Tolking = peike på tema, motiv og underliggande tyding.
- Tittelen «Sorti» tyder avgang/sluttscene – nøkkel.
- Sjå etter forteljarstemme, kontrastar og symbolbruk.
Sentrale punkt:
- Tittelen: «Sorti» = teaterterminologi for ein avgang frå scena. Antyder slutt, brot, død eller avskjed.
- Tema: Tittelen kan tolkast som avskjed – alderdom, sjukdom, død eller slutten på ein relasjon er mogelege retningar, men la den faktiske teksten styre tolkinga. Samlingstittelen «Aurefiske på Eigerøy» antyder kystmiljø.
- Forteljarperspektiv: Sjekk om jeg-forteljar eller tredjeperson – avgjerande for tolkinga.
- Kontrast: Det trivielle (kvardag, fiske) vs. det store (avskjed, død).
- Tolking: Tittelen «Sorti» peikar mot ein overgang – eit liv som sluttar, ein relasjon som tar slutt, eller ein annan form for avskjed er mogelege tolkingar som må prøvast mot tekstutdraget. Ordet «Sorti» kan tolkast som ein verdig avgang.
Vanleg feil: Å ikkje bruke tittelen aktivt. «Sorti» er eit ladd ord som ber tolkinga framover.
Generelle tips til eksamen i norsk sidemål VG3:
- Skriv heile svaret på nynorsk.
- Bruk fagomgrep presist.
- Hald deg innanfor 250–300 ord på kortsvaret.
- Vel langsvarsoppgåva du har mest å seie om.
- Oppgi kjelder.