Om løsningsforslaget: Dette er veiledende løsningsforslag laget av eksamenssett.no. Husk at det finnes mange gode måter å løse oppgavene på, spesielt skriveoppgavene.
Løsningsforslag – Polsk Nivå III Vår 2024
Eksamen: PSP5914 | Semester: Vår 2024 | Varighet: 5 timer
Vekting: Lesing ca. 25 % | Skriving ca. 75 %
Lesing
Oppgave 1 – Kobling: Ungdom og økonomi
Oppgave: Les fem tekster om unge mennesker og økonomi, og velg den setningen som oppsummerer hver tekst best (tre alternativer per tekst).
Svar:
| Tekst | Riktig oppsummering | Forklaring |
|---|
| Tekst 1 |
Dlaczego młodym Polakom jest trudno oszczędzać. |
Teksten forklarer hvorfor det er vanskelig for unge polakker å spare – lavere lønn, studielån og boliglån gjør sparing vanskeligere enn for eldre. |
| Tekst 2 |
W jaki sposób młodzi korzystają z usług bankowych. |
Teksten beskriver hvordan unge bruker banktjenester – 98,5 % av tenåringer har debetkort, de bruker det i snitt 8 ganger i måneden. |
| Tekst 3 |
Skąd dzieci i młodzież biorą pieniądze. |
Teksten handler om kildene til barns penger – lommepenger (45 %), gaver, husarbeid og sesongarbeid. |
| Tekst 4 |
Na co młodzież wydaje swoje pieniądze. |
Teksten viser hva ungdom bruker penger på – matbutikker (25,5 %), supermarkeder (19,7 %), fast food (10,9 %), restauranter (5,7 %). |
| Tekst 5 |
W jakim celu dzieci i młodzież oszczędzają. |
Teksten handler om hva barn og ungdom sparer til – jenter til smarttelefoner og reiser, gutter til sykler og dataspill, tenåringer til klær og førerkort. |
Oppgave 2 – Skriveoppgave: Forbruksvaner (120–150 ord)
Oppgave: Skriv en tekst der du svarer på:
- Hva bruker du penger på i hverdagen nå, og hva brukte du penger på før?
- Er det noe du vil ha mer penger til? Hva, og hvorfor?
- Hva synes du om forbruket til dagens ungdom?
Tips:
- Bruk kontrast mellom nåtid og fortid for å vise tidsformer
- Uttrykk dine meninger med «moim zdaniem» (etter min mening), «uważam, że» (jeg mener at)
- Bruk varierte kasusformer og preposisjoner knyttet til penger: «wydawać pieniądze na» (bruke penger på), «oszczędzać na» (spare til)
Eksempelsvar:
Obecnie w codziennym życiu wydaję pieniądze głównie na jedzenie w szkolnej stołówce, transport publiczny i czasami na wyjścia z przyjaciółmi do kina lub kawiarni. Kupuję też książki i gry komputerowe. Kiedy byłem młodszy, wydawałem pieniądze przede wszystkim na słodycze i zabawki. Nie myślałem wtedy o oszczędzaniu.
Chciałbym mieć więcej pieniędzy na podróże. Marzę o tym, żeby zwiedzić Kraków i Gdańsk, bo interesuje mnie polska historia i kultura. Niestety bilety lotnicze i hotele są dość drogie dla ucznia.
Moim zdaniem, dzisiejsza młodzież wydaje za dużo pieniędzy na niepotrzebne rzeczy, zwłaszcza na markowe ubrania i najnowszą elektronikę. Media społecznościowe wywierają ogromną presję na młodych ludzi, którzy chcą mieć to samo co ich ulubieni influencerzy. Uważam, że powinniśmy uczyć się mądrzej zarządzać swoimi finansami i nie ulegać presji konsumpcjonizmu.
Oppgave 3 – Nedtrekksfelt: Luftforurensning i Krakow
Oppgave: Les teksten «Oddychanie w Krakowie, jak wypalanie dwóch paczek papierosów w tygodniu» (Å puste i Krakow er som å røyke to pakker sigaretter i uken) og velg riktig ord fra 15 nedtrekksfelt.
Svar:
- którzy – «mieszkańcy Krakowa, którzy dziennie spędzają» (innbyggere i Krakow som daglig tilbringer – relativpronomen hankjønn personlig flertall, kongruerer med «mieszkańcy»).
- wdychają – «wdychają szkodliwe substancje» (de inhalerer skadelige stoffer – «wdychać» = inhalere, ikke «oddychać» = puste eller «wydychać» = puste ut).
- choć – «że choć w Krakowie podjęto już szereg kroków» (at selv om det i Krakow allerede er tatt en rekke steg – kontrastkonjunksjon, fordi nabokommunene fortsatt forårsaker forurensning).
- podjęto – «w Krakowie podjęto już szereg kroków» (i Krakow er det allerede tatt en rekke steg – «podjąć kroki» = ta steg/tiltak, fast uttrykk).
- badania – «Tymczasem badania mówią» (Imidlertid viser forskningen – «badania mówią» = studier/forskning viser).
- niezwykle – «wielu niezwykle szkodliwych substancji» (mange ekstremt skadelige stoffer – «niezwykle» = ekstremt/usedvanlig).
- organizmie – «gromadzi się w organizmie» (samler seg i organismen/kroppen – stoffet akkumuleres i kroppen og kan forårsake kreft).
- między – «może między innymi powodować raka» (kan blant annet forårsake kreft – «między innymi» = blant annet, fast uttrykk).
- osób – «dla osób, które mieszkają» (for personer som bor – genitiv flertall etter «dla»).
- mogą – «mieszkańcy Krakowa wdychać więc mogą» (innbyggere i Krakow kan altså inhalere – «mogą» = de kan, 3. person flertall).
- paczek – «odpowiednik dziesięciu paczek papierosów» (tilsvarer ti pakker sigaretter – «paczek» = pakker, genitiv flertall etter tallord).
- zjawisko – «nienaturalne zjawisko atmosferyczne» (et unaturlig atmosfærisk fenomen – «zjawisko atmosferyczne» = atmosfærisk fenomen, standard vitenskapelig term).
- wskazują – «Najnowsze dane wskazują» (de nyeste dataene indikerer – «dane wskazują» = data indikerer/viser).
- należy – «Powietrze w Polsce należy do najbardziej zanieczyszczonych» (luften i Polen tilhører de mest forurensede – «należy do» = tilhører/hører til).
- zajmujemy – «zajmujemy czołową pozycję» (vi inntar en ledende posisjon – «zajmować pozycję» = innta en posisjon, fast uttrykk).
Oppgave 4 – Skriveoppgave: Ekstremvær – avisreportasje (120–150 ord)
Oppgave: Du er journalist og dekker en sak om ekstremvær (hete, ras eller flom). Skriv en kort tekst for avisen med: tid og sted, en beskrivelse av situasjonen, og hvem som er rammet og hvordan.
Tips:
- Bruk journalistisk stil med faktabasert språk
- Inkluder konkrete detaljer (dato, sted, tall)
- Nyttige ord: «powódź» (flom), «fala upałów» (hetebølge), «osunięcie ziemi» (ras), «ewakuacja» (evakuering), «straty materialne» (materielle tap)
Eksempelsvar:
Wielka powódź w Krakowie – tysiące mieszkańców ewakuowanych
Kraków, 15 maja 2024 r. – Po kilku dniach intensywnych opadów deszczu Wisła wylała, zalewając dzielnice Podgórze i Dębniki. Woda osiągnęła poziom ponad dwóch metrów w niektórych ulicach, zmuszając władze miasta do ogłoszenia stanu klęski żywiołowej.
Służby ratunkowe ewakuowały ponad trzy tysiące mieszkańców, w tym wielu starszych ludzi i rodziny z małymi dziećmi. Szkoły i przedszkola w zagrożonych rejonach zostały zamknięte. Strażacy pracują bez przerwy, pompując wodę z zalanych piwnic i budynków.
Straty materialne są ogromne. Zniszczeniu uległy setki samochodów, sklepy na parterze budynków straciły cały towar, a wiele rodzin zostało bez dachu nad głową. Prezydent Krakowa zapewnił, że poszkodowani otrzymają pomoc finansową od państwa. Meteorolodzy ostrzegają, że deszcz może potrwać jeszcze kilka dni.
Oppgave 5 – Skriveoppgave: Sitat om miljøet (120–150 ord)
Oppgave: Reflekter over sitatet: «Den største trusselen mot planeten vår er troen på at noen andre vil redde den.» (Robert Swan)
Tips:
- Forklar hva sitatet betyr for deg
- Gi konkrete eksempler på miljøproblemer og hva enkeltpersoner kan gjøre
- Nyttige uttrykk: «zmiana klimatu» (klimaendringer), «ochrona środowiska» (miljøvern), «odpowiedzialność» (ansvar), «każdy z nas» (hver og en av oss)
Eksempelsvar:
Cytat Roberta Swana dotyka bardzo ważnego problemu naszych czasów. Moim zdaniem, największym zagrożeniem dla naszej planety jest bierność ludzi, którzy myślą, że ktoś inny rozwiąże problemy związane ze zmianą klimatu i zanieczyszczeniem środowiska.
Wielu ludzi uważa, że ochrona środowiska to zadanie rządów i wielkich korporacji. Oczywiście, politycy i firmy powinni podejmować działania na dużą skalę, ale każdy z nas może zrobić coś dla planety w codziennym życiu. Możemy segregować odpady, oszczędzać wodę i energię, jeździć rowerem zamiast samochodem i kupować mniej niepotrzebnych rzeczy.
Jestem przekonany, że małe działania wielu ludzi mogą zmienić świat. Jeśli każdy weźmie odpowiedzialność za swoje otoczenie, razem możemy spowolnić zmiany klimatyczne. Nie możemy czekać, aż ktoś inny rozwiąże ten problem – musimy działać już teraz, bo nasza planeta potrzebuje pomocy każdego z nas.
Lesing (del 2)
Oppgave 6 – Innsettingsoppgave: Legender fra Lviv
Oppgave: Les teksten med to legender fra Lviv (Lwów) og dra inn de 20 ordene som mangler, fra en liste med 25 alternativer. Fem ord skal ikke brukes.
Svar:
- ważne – «Lwów to ważne dla polskiej kultury miasto» (Lviv er en viktig by for polsk kultur – adjektiv intetkjønn, kongruerer med «miasto»).
- bardzo – «jest bardzo bogate w różne historie» (er veldig rik på ulike historier – forsterkende adverb).
- mniej – «dwie z mniej znanych lwowskich legend» (to av de mindre kjente Lviv-legendene – komparativt adverb).
- północy – «Przybył o północy» (det kom ved midnatt – «o północy» = ved midnatt, fast uttrykk).
- uważnie – «nie rozważyła sprawy wystarczająco uważnie» (vurderte ikke saken nøye nok – «uważnie» = nøye/oppmerksomt).
- już – «było już za późno» (det var allerede for sent – «już» = allerede).
- niewinny – «ukaranym został niewinny» (den straffede var uskyldig – «niewinny» = uskyldig).
- piękny – «bardzo piękny Park Łyczakowski» (den veldig vakre Łyczakowski-parken – adjektiv hankjønn).
- tym – «Z miejscem tym» (med dette stedet – demonstrativpronomen instrumentalis intetkjønn).
- tamtym – «Góra w tamtym czasie» (fjellet på den tiden – «w tamtym czasie» = på den tiden).
- silne – «wiały tam silne wiatry» (sterke vinder blåste der – adjektiv nominativ flertall).
- budowy – «do budowy swojego wiatraka» (til bygging av sin vindmølle – genitiv etter «do»).
- miejscu – «w tym miejscu» (på dette stedet – lokativ av «miejsce»).
- skrzydła – «wiatrakowi zawsze łamały skrzydła» (vindene brakk alltid vindmøllens vinger – «skrzydła» = vinger/blader).
- nocą – «zaciągnąć tu nocą młynarza» (å lokke mølleren hit om natten – «nocą» = om natten).
- szybko – «Młynarz szybko zdał sobie sprawę» (mølleren innså raskt – «szybko» = raskt).
- kogut – «kiedy kogut zapiał trzy razy» (da hanen gol tre ganger – «kogut» = hane).
- zupełnie – «młynarz zupełnie zapomniał» (mølleren glemte fullstendig – «zupełnie» = helt/fullstendig).
- jakimś – «po jakimś czasie» (etter en viss tid – «po jakimś czasie» = etter en stund, fast uttrykk).
- krótkim – «w krótkim czasie zyskał on duży majątek» (på kort tid tjente han en stor formue – «w krótkim czasie» = på kort tid).
Ord som ikke skal brukes: trochę (litt), usilnie (ivrig), jeszcze (ennå), budowli (bygning – genitiv), mieście (by – lokativ).
Skriving
Oppgave 7 – Skriveoppgave: Historier og fortellinger (250–280 ord)
Oppgave: Med utgangspunkt i Edvard Munchs maleri «Historien» (1911–1916), skriv en tekst der du svarer på:
- Fortell om en historie du har blitt fortalt, og begrunn hvorfor du husker nettopp denne spesielt godt.
- Hvorfor er det viktig at personlige fortellinger overleveres til neste generasjon?
- Hvordan har du blitt kjent med fortiden gjennom historier og fortellinger?
Tips:
- Knytt an til maleriet som viser en eldre mann som forteller til et barn
- Bruk personlige eksempler og familiehistorier
- Vis refleksjon over betydningen av muntlig overlevering
- Nyttige uttrykk: «pokolenie» (generasjon), «tradycja» (tradisjon), «przekazywać» (overlevere), «wspomnienia» (minner), «opowieść» (fortelling)
Eksempelsvar:
Obraz Edvarda Muncha „Historia" przedstawia starszego mężczyznę opowiadającego historię małemu chłopcu. Ta scena przypomina mi o moim dziadku, który często opowiadał mi historie ze swojego życia, gdy byłem dzieckiem.
Jedną z historii, którą pamiętam najlepiej, jest opowieść dziadka o jego dzieciństwie w małej wiosce na południu Polski. Opowiadał o tym, jak każdej zimy dzieci zjeżdżały na sankach z wielkiego wzgórza za kościołem, a latem kąpały się w rzece i zbierały jagody w lesie. Dziadek mówił o tym z takim entuzjazmem, że czułem się, jakbym sam tam był. Pamiętam tę historię szczególnie dobrze, ponieważ pokazała mi, jak proste rzeczy mogą dawać prawdziwe szczęście.
Uważam, że przekazywanie osobistych historii następnym pokoleniom jest niezwykle ważne. Po pierwsze, pozwala zachować pamięć o wydarzeniach, które nie zostały zapisane w żadnych książkach. Po drugie, historie rodzinne tworzą poczucie tożsamości i przynależności. Dzięki opowieściom dziadków i rodziców rozumiemy, skąd pochodzimy i jakie wartości są ważne w naszej rodzinie. Po trzecie, te historie uczą nas empatii, bo poznajemy doświadczenia ludzi żyjących w zupełnie innych czasach.
Przeszłość poznałem głównie dzięki opowieściom mojej rodziny. Babcia opowiadała mi o tradycjach świątecznych w jej domu, a mama o życiu w latach osiemdziesiątych, kiedy w sklepach brakowało wielu produktów. Te historie dały mi lepsze zrozumienie historii Polski niż jakikolwiek podręcznik. Wierzę, że każda rodzina ma swoje unikalne opowieści, które warto pielęgnować i przekazywać dalej.